Vì sao túi snack, vỏ kẹo quen thuộc tuy phổ biến lại khó tái chế?

Với chủ đề: "Giải bài toán bao bì nhựa mềm", trong tập 3 của podcast Việt Nam Xanh mùa 2, do báo Tuổi Trẻ và Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) thực hiện; bà Trần Thị Bảo Ngọc, đại diện truyền thông Orion Việt Nam và ông Lưu Vĩnh Liêm, trưởng phòng kinh doanh Công ty TNHH Công nghiệp Dong A (Dong A Recycling) đã trao đổi về những thách thức trong thu gom, tái chế bao bì nhựa mềm.

Bao bì giá trị thấp, chi phí tái chế cao

Bao bì nhựa mềm được sử dụng phổ biến trong ngành thực phẩm nhờ trọng lượng nhẹ, chi phí thấp và khả năng bảo quản sản phẩm tốt. Tại Orion Việt Nam, các dòng bánh quy, snack và kẹo đều sử dụng loại bao bì này với cấu trúc vật liệu bao bì phù hợp với từng sản phẩm.

Theo bà Trần Thị Bảo Ngọc, trọng lượng nhẹ giúp thuận tiện trong vận chuyển, trong khi cấu trúc đa lớp, kết hợp nhiều loại vật liệu để đáp ứng yêu cầu bảo quản, lại khiến bao bì nhựa mềm khó tái chế. 

Bên cạnh đó, thành phần vật liệu, mực in và màu sắc cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng xử lý và giá trị kinh tế của nguyên liệu thu hồi.

Không chỉ khó xử lý, bao bì nhựa mềm còn gặp trở ngại ở khâu thu gom. Theo ông Lưu Vĩnh Liêm, do kích thước nhỏ, trọng lượng nhẹ và giá trị thấp trên từng đơn vị, loại bao bì này dễ phân tán trong dòng rác sinh hoạt, không tạo đủ động lực kinh tế để người thu gom phân loại riêng. 

Trong quá trình tập kết và vận chuyển, bao bì cũng dễ bị thất thoát.

Bên cạnh đó, bao bì khi lẫn thức ăn thừa và các loại rác khác bị nhiễm bẩn, làm giảm chất lượng nguyên liệu đầu vào và khiến quá trình xử lý tại nhà máy tái chế phức tạp hơn.

Nhấn mạnh vai trò của chất lượng nguyên liệu đầu vào, ông Liêm cho rằng đây là một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả tái chế. "Chất lượng đầu vào không tốt thì dù công nghệ có hiện đại đến đâu cũng khó tạo ra sản phẩm đầu ra tốt", ông nói.

Theo các chuyên gia khách mời, để tháo gỡ những vướng mắc này, nhà sản xuất và đơn vị tái chế cần có sự kết nối, trao đổi từ sớm về thành phần vật liệu, cấu trúc bao bì và khả năng tái chế, xử lý.

Những nền tảng kết nối như PRO Việt Nam có thể giúp các bên hiểu rõ hơn nhu cầu và năng lực của nhau, từ đó thúc đẩy những giải pháp có tính khả thi và xuyên suốt toàn chuỗi giá trị bao bì, thay vì chỉ dừng ở cam kết giảm rác thải.

Bên cạnh sự phối hợp của đơn vị sản xuất - tái chế, chính sách, hạ tầng và cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng. Quy định về phân loại chất thải tại nguồn cần được triển khai cùng hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý phù hợp. Rác thải sau khi được phân loại cần có hệ thống thu gom, vận chuyển phù hợp, giúp đảm bảo chất lượng vật liệu tái chế tốt nhất khi đến được nhà máy tái chế.

Làm mới vòng đời bao bì ngay từ khâu thiết kế 

Ngay cả khi người tiêu dùng muốn phân loại rác, bao bì nhựa mềm vẫn là thách thức do khó nhận biết cấu trúc vật liệu bằng mắt thường. Những sản phẩm có hình dáng, màu sắc tương tự nhau có thể sử dụng cấu trúc vật liệu khác nhau, đòi hỏi phương án xử lý khác nhau.

Theo bà Trần Thị Bảo Ngọc, doanh nghiệp cần chủ động chia sẻ thông tin về bao bì đến đối tác, để các đơn vị thu gom, tái chế có cơ sở đánh giá và lựa chọn phương án xử lý phù hợp. Những thông tin như số lớp vật liệu, thành phần từng lớp và đặc điểm nguyên liệu có thể hỗ trợ quá trình phân loại, xử lý.

Bên cạnh minh bạch thông tin, khả năng tái chế cũng cần được tính đến ngay từ khâu thiết kế. Bà Ngọc cho biết trước khi quy định Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR) được triển khai, các doanh nghiệp thường tập trung tối ưu thiết kế bao bì theo hướng giảm kích thước, lượng vật liệu, mực in và số màu, đồng thời bảo đảm khả năng bảo vệ sản phẩm.

Khi thực hiện EPR, doanh nghiệp đã mở rộng cách tiếp cận, tính đến cả khả năng tái chế bao bì sau tiêu dùng. "Chúng tôi sẽ nghĩ một bức tranh rộng hơn về câu chuyện của bao bì", bà Ngọc chia sẻ.

Tại Orion Việt Nam, bà Ngọc cho hay doanh nghiệp đã triển khai dự án "Bao bì hiền lành" khoảng 5 năm trước, với các giải pháp nhằm giảm lượng vật liệu sử dụng và lượng bao bì thải ra môi trường.

Một trong những hướng thực hiện là ưu tiên cấu trúc đa lớp sử dụng cùng một loại vật liệu (đa lớp, đơn vật liệu) khi phù hợp, thay cho cấu trúc kết hợp nhiều loại vật liệu (đa lớp, đa vật liệu). Doanh nghiệp cũng tìm cách giảm lượng mực in, số màu và diện tích in trên bao bì.

Theo số liệu bà Ngọc chia sẻ, năm 2026, Orion Việt Nam dự kiến tiết giảm vật liệu trên các túi snack, với tổng diện tích vật liệu giảm khoảng 860.000m², tương đương diện tích khoảng 120 sân bóng đá.

Về lâu dài, ông Vĩnh Liêm - Dong A Recycling kỳ vọng xã hội sẽ nhìn nhận rác thải như một nguồn tài nguyên có thể khai thác nếu được thu gom và xử lý đúng cách. Khi tỉ lệ vật liệu tái chế được sử dụng trong bao bì và sản phẩm tăng lên, thị trường cho loại vật liệu này cũng sẽ phát triển và nhận được đầu tư nhiều hơn. Các nghiên cứu công nghệ được phát triển sẽ giúp chúng ta thu hồi, tái chế được nhiều loại vật liệu hơn nữa.

Để bao bì nhựa mềm thực sự quay trở lại chuỗi sản xuất, cần giải quyết đồng thời các khâu thiết kế, thu gom, phân loại và tái chế. Nếu một mắt xích chưa đáp ứng yêu cầu, những cải tiến ở các khâu còn lại cũng khó phát huy hết hiệu quả.