Né giá điện giờ cao điểm, người dân,doanh nghiệp Ireland chuyển sang 'vũ điệu ban đêm'

Điểm khác với Ireland là Việt Nam chưa áp dụng giá điện theo giờ cao điểm và thấp điểm với điện sinh hoạt. Do vậy, tại Ireland các công ty điện lực đã tung ra các gói giá điện theo giờ, gói cho xe điện... 

Để tiết kiệm chi phí, người dân và doanh nghiệp đã thay đổi nếp sống thường ngày và "vũ điệu ban đêm" đã hình thành.

Giá điện cao, tranh thủ giờ thấp điểm

Cách đây 13 năm, lần đầu đặt chân tới Ireland, tôi đã biết chính sách khuyến khích dùng điện ban đêm bằng cách đặt giá điện ngày và đêm khác nhau.

Nhưng phải đến năm 2021-2022, khi Ireland lắp công tơ thông minh cho hơn 1 triệu trong tổng số gần 2 triệu hộ gia đình (theo Tổng điều tra dân số gần nhất của Cục Thống kê trung ương Ireland), đúng lúc khủng hoảng năng lượng châu Âu đẩy giá điện tăng vọt, trào lưu dùng điện ban đêm mới thành làn sóng mạnh mẽ.

Đến năm 2023-2024, việc dùng điện ban đêm bùng nổ. Các công ty năng lượng lớn như Electric Ireland, Bord Gáis Energy, SSE Airtricity đồng loạt tung ra gói giá theo giờ và gói cho xe điện.

Giờ đây, chúng tôi không còn gọi đó là trào lưu, bởi thiết bị nhà thông minh tự kích hoạt khi điện chuyển sang giá rẻ đã biến tiết kiệm điện thành lối sống mặc định của người dân và doanh nghiệp.

Sự dịch chuyển này lớn đến mức các chuyên gia năng lượng Ireland ghi nhận một hiện tượng lạ trên biểu đồ lưới điện quốc gia: lượng điện tiêu thụ không còn giảm dần về đêm như hàng chục năm trước, mà đột ngột tăng thêm hơn 120 megawatt (MW) vào lúc 23h và 2h sáng.

Giá điện thấp điểm bằng gần một nửa cao điểm, ai cũng hẹn giờ

Ai cũng muốn dùng điện giá thấp, như vợ chồng chị Tâm, anh Tính cùng hai con nhỏ 9 và 10 tuổi sống trong một ngôi nhà liền kề ở Tuam, ngoại ô thành phố Galway ở miền tây Ireland. Cũng giống nhiều gia đình khác, họ từng đau đầu vì hóa đơn tiền điện thuộc hàng đắt đỏ nhất châu Âu, cho đến khi công ty điện lực đến lắp công tơ thông minh.

Anh Tính phát hiện dùng điện trong giờ cao điểm (17h - 19h) giá rất cao, nhưng chỉ cần đợi đến "khung giờ vàng" từ 23h - 8h sáng, giá lập tức giảm sâu.

Theo biểu giá phổ biến của các nhà cung cấp điện tại Ireland hiện nay, giá ban ngày khoảng 35 - 38 cent/kWh, còn ban đêm chỉ khoảng 17 - 21 cent/kWh, tức khoảng một nửa.

Với gói dành cho xe điện, khung 2h - 4h sáng còn rẻ đến ngỡ ngàng, chỉ khoảng 6 - 11 cent/kWh, hợp để sạc xe, sạc pin lưu trữ năng lượng mặt trời.

Từ đầu năm 2022, hai vợ chồng bắt đầu chuyển sang lối sống mang tên "Dịch chuyển năng lượng".

Anh Tính kể 19h cả nhà ăn cơm xong, con gái Mai Ly xếp gọn bát đĩa vào máy rửa bát rồi nhấn nút "Delay Start" (hẹn giờ lùi) thêm bốn tiếng thay vì bật ngay như trước. 23h, khi cả nhà đã ngủ, máy tự chạy.

Tương tự, 22h55 chị Tâm gom quần áo bẩn vào máy giặt, máy sấy rồi đứng canh đồng hồ, đúng 23h tiếng "tít tít" vang lên là bấm nút.

2h sáng, khi thị trấn Tuam chìm trong giấc ngủ, chiếc ô tô điện cắm sạc ngoài sân tự kích hoạt chế độ sạc nhanh. Cùng lúc, hệ thống sưởi thông minh và bình nước nóng chạy hết công suất để tích trữ nhiệt lượng giá rẻ cho ngày hôm sau.

Doanh nghiệp nhào bột, nướng bánh vào ban đêm

Với các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa, biểu giá điện phức tạp hơn, buộc không ít nơi thay đổi cả cách vận hành, thậm chí yêu cầu nhân viên làm đêm.

Dịch chuyển mạnh nhất là nhóm sản xuất, giặt là và tiệm bánh. Tiệm bánh công nghiệp dồn gần như toàn bộ khâu nhào bột, nướng bằng lò công suất lớn sang khung 3h - 7h sáng, vừa có bánh mì tươi đầu ngày, vừa tận dụng giá đêm siêu rẻ.

Các tiệm giặt khô, giặt là thường cho máy chạy hết công suất từ 23h, nhân viên phải làm ca đêm hoặc ca sớm. Tuy nhiên, chủ doanh nghiệp thường phải trả thêm phụ cấp ca đêm theo hợp đồng hoặc thỏa ước lao động, nên chỉ dịch chuyển khi tiền điện tiết kiệm được vượt khoản phụ cấp này.

Nhà hàng, quán ăn không thể bắt khách đi ăn đêm nên buộc mở cửa vào giờ cao điểm. Thay vì đổi giờ làm, họ áp dụng "kỷ luật thép" về năng lượng: bếp phải hoàn tất sơ chế và bật máy rửa bát trước 17h.

Từ 17h - 19h, quán chỉ bật bếp nấu trực tiếp cho khách, tắt các thiết bị sấy, làm lạnh không thiết yếu. Máy rửa ly tách, máy làm đá viên được hẹn giờ chạy sau 23h, khi quán đã đóng cửa.

Khối văn phòng và công nghệ không bắt nhân viên làm đêm, bởi chi phí vận hành máy tính không lớn, trong khi làm đêm vi phạm chính sách cân bằng cuộc sống - công việc rất nghiêm ngặt tại Ireland, dễ gây làn sóng nghỉ việc.

Thay vào đó, hệ thống điều hòa và sưởi trung tâm được lập trình bật từ 5h sáng, khi giá còn rẻ, để làm ấm tòa nhà trước khi nhân viên đến lúc 8h30, sau đó chỉ chạy ở chế độ duy trì.

Tóm lại, bên cạnh chính sách và giá cả, thiết bị thông minh hẹn giờ bật tắt cùng cách tổ chức vận hành khoa học đã tạo nên lối sống tiết kiệm điện ở Ireland, góp phần giúp đất nước xinh đẹp này vượt qua cuộc khủng hoảng năng lượng châu Âu trong năm năm qua và bình ổn kinh tế.

Giá điện kinh doanh và những khoản phạt

Hộ kinh doanh tại Ireland áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng dành cho doanh nghiệp với ba khung giờ nghiêm ngặt. Giờ cao điểm (17h-19h) có thể đắt gấp 3 - 4 lần giờ bình thường, giờ ban ngày (8h - 17h và 19h - 23h) áp giá tiêu chuẩn cao, còn giờ ban đêm (23h - 8h sáng hôm sau) rẻ nhất.

Nếu bật quá nhiều thiết bị cùng lúc vào giờ cao điểm, gây quá tải lưới điện, doanh nghiệp bị phạt nặng theo mức công suất cao nhất trong tháng. Vào mùa đông (tháng 11 đến tháng 2 năm sau), giá cũng luôn đắt hơn mùa hè do nhu cầu sưởi ấm, chiếu sáng tăng cao.